Emir Türleri: Piyasa, Limit ve Stop-Limit Emir Farkı

Bir kripto parayı alırken ya da satarken karşınıza çıkan "piyasa", "limit" ve "stop-limit" seçenekleri ilk bakışta aynı işi yapıyor gibi görünür. Oysa aralarındaki fark, işlemin hangi fiyattan gerçekleşeceğini, ne zaman gerçekleşeceğini ve hatta hiç gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini belirler. Yanlış emir türü seçmek, beklenenden kötü bir fiyattan işlem yapmaya ya da korunmak için kurulan emrin hiç çalışmamasına yol açabilir. Bu yazıda en yaygın emir türlerini, nasıl çalıştıklarını ve hangi durumda hangisinin tercih edildiğini anlatıyoruz.

Emir Defteri Nedir?

Emir türlerini anlamak için önce emir defterini bilmek gerekir. Emir defteri, belirli bir fiyattan almak ya da satmak isteyenlerin bekleyen emirlerinin listesidir. Alış tarafında en yüksek teklif, satış tarafında en düşük teklif en üstte durur. İkisi arasındaki farka spread (makas) denir.

Bir işlem, bir alıcı ile bir satıcının fiyatta uzlaştığı anda gerçekleşir. Bazı emirler defterde bekleyerek bu uzlaşmayı sağlar, bazıları ise defterde bekleyen emirleri hemen karşılar. Bu ayrım, komisyon yapısını da etkiler; konuyu maker ve taker yazımızda anlattık.

Piyasa Emri (Market Order)

Piyasa emri, "şu an hangi fiyat varsa ondan al ya da sat" demektir. Emir, defterde karşı tarafta bekleyen en iyi fiyatlardan hemen karşılanır. Avantajı hızdır: emir neredeyse anında gerçekleşir.

Dezavantajı ise fiyatı kontrol edememenizdir. Defterde en iyi fiyattan yeterli miktar yoksa emriniz bir sonraki fiyat seviyelerine de taşar ve ortalama işlem fiyatınız ekranda gördüğünüzden kötü olur. Buna kayma (slippage) denir. Kayma, işlem hacmi düşük coinlerde ve hızlı fiyat hareketleri sırasında daha belirgindir.

Örnek: Ekranda gördüğünüz satış fiyatından yalnızca küçük bir miktar bekliyorsa ve siz bundan çok daha büyük bir piyasa emri verirseniz, emrinizin bir kısmı daha yüksek fiyatlı satış emirlerinden karşılanır. Bu bir örnek senaryodur.

Limit Emir (Limit Order)

Limit emir, "yalnızca bu fiyattan ya da daha iyisinden işlem yap" demektir. Alış için belirlediğiniz fiyat ya da daha düşüğü, satış için belirlediğiniz fiyat ya da daha yükseği kabul edilir. Fiyat bu seviyeye gelene kadar emir defterde bekler.

Limit emrin avantajı fiyat kontrolüdür; kayma yaşanmaz. Dezavantajı ise işlemin gerçekleşme güvencesinin olmamasıdır. Fiyat belirlediğiniz seviyeye hiç gelmezse ya da kısa süre dokunup geçerse emriniz kısmen veya tamamen gerçekleşmeden kalabilir. Limit emirler genellikle destek ve direnç gibi önceden belirlenmiş seviyelere yerleştirilir.

Stop Emirleri

Stop emirleri, fiyat belirli bir seviyeye ulaşana kadar etkin değildir. Bu seviyeye tetik fiyatı (stop fiyatı) denir. Fiyat tetiğe ulaştığında emir devreye girer.

Stop-Market Emri

Tetik fiyatına ulaşıldığında bir piyasa emri gönderilir. İşlemin gerçekleşmesi hemen hemen her zaman sağlanır, ama hangi fiyattan gerçekleşeceği belli değildir. Hızlı düşüşlerde gerçekleşme fiyatı tetiğin belirgin biçimde altında kalabilir.

Stop-Limit Emri

Stop-limit emrinde iki fiyat girilir: tetik fiyatı ve limit fiyatı. Fiyat tetiğe ulaştığında, belirlediğiniz limit fiyatıyla bir limit emir defterde açılır. Böylece kötü bir fiyattan işlem yapma riski sınırlanır.

Ancak burada önemli bir risk vardır: fiyat tetiği geçip limit fiyatının da ötesine hızla giderse limit emriniz gerçekleşmeden defterde kalır. Zararı sınırlamak için kurulan bir stop-limit emri, sert bir harekette sizi hiç korumamış olabilir. Bu yüzden satış yönündeki stop-limit emirlerinde limit fiyatı genellikle tetiğin bir miktar altına konur, ama bu da tam bir çözüm değildir.

OCO Emri

Bazı platformlar OCO (One Cancels the Other, "biri diğerini iptal eder") adı verilen bir emir türü sunar. OCO'da aynı anda iki emir kurulur: genellikle yukarıda bir limit satış ve aşağıda bir stop-limit satış. Biri gerçekleştiğinde diğeri otomatik olarak iptal edilir. Böylece hem kâr alma hem zararı sınırlama seviyesi tek seferde ayarlanmış olur ve bir emrin gerçekleşmesinden sonra diğerinin gereksiz yere açık kalması önlenir.

Hangi Durumda Hangi Emir?

• Hız önemliyse ve miktar küçükse: Piyasa emri. Kaymanın etkisi küçük miktarlarda ve yüksek hacimli paritelerde sınırlı kalır.
• Belirli bir fiyattan işlem isteniyorsa: Limit emir. İşlemin gerçekleşmeme ihtimali kabul edilir.
• Zararı sınırlamak için: Stop-market ya da stop-limit. Hangisinin seçileceği, gerçekleşme güvencesi ile fiyat kontrolü arasındaki tercihe bağlıdır. Stop seviyesinin nasıl belirleneceğini stop-loss ve %1 risk kuralı yazımızda anlattık.
• Hem hedef hem stop varsa: OCO emri, iki seviyeyi aynı anda yönetmeyi kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

1. Düşük hacimli coinde büyük piyasa emri vermek. Kayma beklenenden çok daha büyük olabilir.
2. Stop-limit emrinde tetik ile limiti aynı fiyata koymak. Sert harekette emir gerçekleşmeden kalabilir.
3. Limit emri yanlış tarafa koymak. Güncel fiyatın üstüne verilen limit alış emri hemen piyasa fiyatından gerçekleşir; bu çoğu zaman istenen sonuç değildir.
4. Açık emirleri unutmak. Haftalar önce kurulan ve unutulan bir emir, beklenmedik bir anda gerçekleşebilir.
5. Stopları çoğu kişinin koyduğu bariz seviyelere dizmek. Bu seviyelerin altında ve üstünde biriken stoplar likidite avına açık hale gelir.

Emir Girerken Kontrol Listesi

Emri onaylamadan önce birkaç saniye ayırıp şu soruları sormak hataların çoğunu önler: Doğru parite seçili mi? Alış mı satış mı? Emir türü doğru mu? Miktar ve fiyat alanlarında bir basamak hatası var mı? Stop emirlerinde tetik ve limit fiyatları doğru sırada mı?

Özellikle mobil uygulamalarda fiyat ve miktar alanları yan yana olduğu için yanlış alana yazmak sık yapılan bir hatadır. Emir özet ekranını okumak, bu hatayı işlem gerçekleşmeden yakalamanın en kolay yoludur. Gerçekleşen emirlerin ortalama fiyatını kontrol etmek ise kaymanın ne kadar olduğunu görmenizi sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Limit emrim neden gerçekleşmedi?

Fiyat belirlediğiniz seviyeye ulaşmamış olabilir ya da ulaşsa bile o fiyatta sizden önce bekleyen emirler karşılanmış ve sıra size gelmeden fiyat uzaklaşmış olabilir.

Stop-market mı daha iyi, stop-limit mi?

Biri diğerinden mutlak olarak iyi değildir. Stop-market gerçekleşmeyi önceliklendirir, stop-limit fiyatı. Sert hareketlerin sık görüldüğü piyasalarda bu farkı bilmek önemlidir.

Piyasa emrinde komisyon daha mı yüksek?

Birçok platformda defterdeki emri hemen karşılayan işlemler taker sayılır ve taker komisyonu genellikle maker komisyonundan yüksektir. Oranlar platformdan platforma değişir.

Vadeli işlemlerde emir türleri aynı mı?

Temel mantık aynıdır. Vadeli işlemlerde ayrıca pozisyonu yalnızca azaltan emir seçenekleri bulunur. Spot ve vadeli farkını bu yazımızda anlattık.

Bu yazı eğitim amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.